De essentie van hun verlangen verschijnt symbolisch in tekentaal

Heeft ze haar wenkbrauwen geverfd, is ze afgevallen of draagt ze een nieuwe bril? Het zijn vragen die mijn hoofd stellen wanneer ik Michelle aankijk. Terwijl we elkaar een week geleden nog hebben gezien. Ik merk een verschil op, ik zie het en kan mijn vinger er nog niet op leggen. Ze zet een glas water voor me op tafel en beantwoordt al mijn vragen met een ‘nee’. Even denk ik dat ik het fout zie, totdat ik haar mijn volgende vraag stel: “hoe kijk je terug op ons laatste gesprek?”

In ons vorige gesprek, waarbij ik haar vader voor de eerste keer trof, stond de kennismaking met hem centraal. We maakten een aftrap, op haar verzoek, van onze systeemgerichte gesprekken. Gesprekken die als doel hebben, dat ze elkaar beter gaan begrijpen en hun onderlinge communicatie effectiever gaat verlopen. Simpelweg omdat het tussen hen niet prettig loopt, ze begrijpen elkaar niet en dat zorgt voor gedoe en frustraties. Het kost Michelle energie, iets dat ze niet voldoende heeft, en wat prikkels geeft die ze moeizaam kan verwerken sinds haar herseninfarct bijna twee jaar geleden.

Pijnlijke stukken kwamen op tafel
Ons laatste gesprek ging gelijk de diepte in. Pijnlijke stukken van destijds kwamen op tafel te liggen. Raakten dat aan wat gezien wilde worden en wat blijkbaar van invloed was op hun onderlinge relatie, en de wijze waarop hun communicatie verliep met elkaar. Ze praatten wel met elkaar, maar eenieder op zijn eigen manier. Michelle wist deze wijze goed samen te vatten: “Het lijkt wel alsof we ieder op onze eigen snelweg rijden en we een knooppunt dienen te vinden.” 

Omzetten naar beeldtaal
Ik voelde hoe Michelle’s woorden bij me binnenkwamen, het liet iets trillen in mijn lijf. Inmiddels herken ik dit soort signalen, het is het teken dat ik gesproken taal mag omzetten naar beeldtaal. Iets wat dit gesprek nodig had, zodat de snelheid van woorden werd vertraagd en de kern van alles op papier kwam te staan.

Ik haalde diep adem om nog meer te voelen dat dit klopte; dé bevestiging dat ik mag vertrouwen op dat wat ik waarneem. Namelijk dat dit systeem mocht vertragen, zodat er ruimte kon ontstaan en we in klare taal konden spreken met elkaar. Dat bood helderheid en uitzicht op de weg vooruit. Niet langer eromheen draaien, maar gerichter en to the point benoemen hoe het voor haar voelde, hoe zij het ervoer en wat zij wenste wat anders mocht. Dat is de kracht van hetgeen ik teken.

Het groene hart, het teken van verlangen
Ik kon niet anders dan twee pijlen tekenen die naast elkaar het blanco blad vulden. In het midden tekende ik een hart, dat symbool stond voor dat wat ze het liefst wilden. Namelijk dat er geen gedoe meer was, frustraties niet meer opliepen, maar dat het gemoedelijk zou gaan.

Onderaan de pagina, daar waar de pijlen hun weg naar boven vonden, tekende ik een golvende beweging die van links naar rechts ging. Het stond symbool voor dat wat beiden herkenden, wat kenmerkend was en is in hun gezinssysteem; in de basis is het nooit rustig. Maar de essentie van de tekening werd pas krachtiger op het moment dat ik de kleuren van de stoplichttaal toevoegde, waarin het verlangen zijn vorm kreeg in een groot groen hart, te midden van hun eigen snelweg. 

De tekening is onze leidraad
Ik zag hoe vader vertraagde, stiller en rustiger werd. Hij leek wat meer te zakken in de stoel waarop hij zat waardoor hij wat dieper ademhaalde. En voor even waren de snelle woorden die hij gebruikte, om zijn zinnen vorm te geven, zachter en langzamer geworden. Alsof hij opeens inzag wat de tekening hem zeggen wilde, namelijk: als we elkaar willen begrijpen, zonder gedoe en frustratie met elkaar willen samenleven, dan hebben we niet ieder onze eigen snelweg te bewandelen, maar ons verlangen uit te spreken. Dát was zijn inzicht!

Michelle keek anderzijds niet raar op – ze wist inmiddels dat ik tekentaal inzet om gesprekken kernachtig samen te vatten. Ik benoemde dat deze tekening in ieder opvolgend gesprek onze leidraad ging worden, omdat het richting zou geven op de route die we wilden volgen.

(H)erkenning geeft ruimte
Nu ik Michelle, een week later, deze keer zonder haar vader erbij, kijk ik haar nogmaals aan om te zien waar het antwoord schuilt van mijn eerder gestelde vragen, om te ontdekken welk verschil ik opmerk. Het antwoord is dat het gesprek van vorige week volop ruimte heeft gemaakt in haar gevoel. Ze heeft gehoord en ervaren waar zij en haar vader naar verlangen: sta eens stil bij mijn leven, bij wat het nu voor mij lastig en moeilijk maakt. Deze (h)erkenning geeft ruimte om echt te horen wat de ander zegt en om echt uit te spreken wat er speelt. Precies die ruimte is zichtbaar in elk detail van haar gezicht, dat besef ik nu. 

Iemand die je weer zicht geeft op je verlangen
Het zit hem niet in onwil, het zit hem in de kunst van leren luisteren naar elkaar, zodat je jouw verhaal bij de ander kwijt kan en je je gezien en gehoord voelt. En soms heeft het verlangen, dat vraagt om verandering, een zetje nodig. Iemand die met een overstijgende blik haarfijn kan inzoomen op dat stuk waar het raakt. Iemand die dit weet te verbeelden waardoor je weer durft te zien waar het daadwerkelijk om draait. Zo iemand ben ik! Dus ben je benieuwd of ik iets voor jou kan betekenen, voel je vrij om me te contacten.